Żółte tablice

    Problemy starych pojazdów w Polsce będących pod troskliwą opieką swych nieco zwariowanych właścicieli długo pozostawały w cieniu innych spraw motoryzacyjnych wymagających systemowego uporządkowania.
    W latach 70-tych polscy kolekcjonerzy z zazdrością spoglądali na charakterystyczne czarne tabliczki rejestracyjne zarezerwowane wyłącznie dla weteranów szos z zaprzyjaźnionej NRD. Już wtedy ten problem został "za miedzą" rozwiązany z korzyścią dla starych pojazdów i ich właścicieli.
    Na początku lat dziewięćdziesiątych w Polsce nasilił się ruch kolekcjonerski, a dodatkowe problemy wniósł całkowity zakaz sprowadzania do Polski samochodów starszych niż 10 lat.
    W tej sytuacji grupa entuzjastów zabytkowych pojazdów (wraz z autorem tych wspomnień) postawiła sobie za cel prawne uporządkowanie wszelkich spraw związanych ze starymi pojazdami.
    O problemach właścicieli i osób chętnych do zagranicznych zakupów starych pojazdów zostały poinformowane Centralne Organy Administracji Państwa: ówczesne Ministerstwo Współpracy Gospodarczej z Zagranicą, Ministerstwo Kultury i Sztuki, Ministerstwo Komunikacji, Sejmowa Komisja Kultury, Biuro Interwencji Senatu, Generalny Konserwator Zabytków, Główny Urząd Ceł - a do rozwiązania problemu zdefiniowania pojazdu kolekcjonerskiego i zgody na jego sprowadzenie do Polski włączyły się organizacje PZM i Rzeczoznawcy samochodowi oraz liczne mas-media, tworząc najprawdziwsze lobby kolekcjonerów.
    W rezultacie już w 1995 roku Prezes GUC wyraził zgodę na sprowadzanie do Polski "przedmiotów kolekcjonerskich zgodnie z p. 9705 Taryfy Celnej", ale przełomowym stało się opublikowane w 1997 roku nowe PRAWO O RUCHU DROGOWYM.

    W tej ustawie zostało oficjalnie wprowadzone pojęcie: "POJAZD ZABYTKOWY - to pojazd, który na podstawie odrębnych przepisów został wpisany do rejestru zabytków lub ujęty w centralnej ewidencji dóbr kultury".
    Niezbędne przepisy wykonawcze zostały opublikowane dwa lata później (Dz. U. nr 44 z dnia 15 maja 1999) i od 1 lipca 1999 roku pierwsze pojazdy zabytkowe rozpoczęły po Polsce jazdę ze specjalnymi żółtymi tablicami rejestracyjnymi i z charakterystycznym szkicem starego pojazdu.

    Pragnę więc szczegółowo przedstawić Kolekcjonerom wszystkie niezbędne kroki obowiązujące obecnie, a prowadzące do uzyskania rejestracji "POJAZDU ZABYTKOWEGO".
    Kolekcjoner - właściciel pojazdu kandydującego do uzyskania takiej rejestracji powinien bowiem zdawać sobie sprawę nie tylko z wątpliwych korzyści ale i z konieczności spełnienia pewnych wymagań i ponoszonych kosztów kolejnych etapów uzyskiwania takiej rejestracji.
    Uzyskanie statusu pojazdu zabytkowego jest niezależne od sposobu w jakim ten pojazd znalazł się w Polsce, bowiem jeżeli nawet został niedawno sprowadzony z zagranicy, to korzystał wtedy z ułatwień jako "przedmiot kolekcjonerski" i tak został wprowadzony na Polski Obszar Celny. Teraz dopiero będzie się starał o zabytkową rejestrację, tak jak inne pojazdy od dawna przebywające w Polsce. Jednak część starych pojazdów nadal może jeździć na dotychczasowych, ogólnych zasadach a wiec na czarnych bądź białych tablicach.

    Pierwszym etapem uzyskania "żółtej rejestracji" jest uznanie pojazdu za godnego wpisu do rejestru lub ewidencji zabytków i umieszczenie tam jego Karty Ewidencyjnej.
    Taką decyzję podejmują Wojewódzcy Konserwatorzy Zabytków na wniosek właściciela pojazdu, gdy przekazują jeden z wypełnionych i dostarczonych egzemplarzy KARTY EWIDENCYJNEJ ZABYTKÓW RUCHOMYCH TECHNIKI do Ośrodka Dokumentacji Zabytków w Warszawie.
    Aby pojazd uzyskał pozytywną opinię macierzystego Konserwatora Zabytków, musi spełnić następujące warunki:
- ten egzemplarz musi mieć wiek co najmniej 25 lat, a model nie jest produkowany od 15 lat;
- powinien mieć prawie wszystkie oryginalne części (w tym podstawowe podzespoły)
    Taki pojazd powinien być opisany we wniosku (Karcie Ewidencyjne)j, zgodnie ze znajdującymi się tam rubrykami.
    Wzór Karty Ewidencyjnej został opracowany na początku procesu jednolitego opisywania wszelkich zabytków w Polsce (około 1918 roku) i obowiązuje do dziś, łącznie z grubością, kolorem i sztywnością kartonu o formacie A-3.
    Karta Ewidencyjna oprócz głównej nazwy zawiera jeszcze 27 pól do wypełnienia, oraz uwzględnia możliwość załączenia dodatkowych wkładek.

    Poszczególne pola Karty Ewidencyjnej o ściśle określonej powierzchni i kroju czcionki mają następujące nagłówki:

  1. Określenie zabytku (rodzaj, typ)
  2. Czas powstania
  3. Materiał (materiały) podstawowy
  4. Dane firmowe (ocena wytwórcy, kraj, marka, model i wszelkie inne oznaczenia firmowe i napisy)
  5. Wymiary
  6. Ciężar
  7. Ilość
  8. Fotografie i rysunki techniczne pozwalające na identyfikację obiektu
  9. Dane adresowe
  10. Właściciel i jego adres oraz jednostka nadrzędna (resort-departament)
  11. Użytkownik i jego adres
  12. Miejsce pracy (przechowywania)
  13. Udostępnienie
  14. Rejestr zabytków (nr, data)
  15. Historia obiektu
  16. Przeznaczenie pierwotne
  17. Użytkowanie obecne i przewidywane w przyszłości
  18. Remonty, zmiany konstrukcyjne, modernizacje
  19. Opis i charakterystyka techniczna (parametry i cechy techniczne, konstrukcja i budowa, rodzaje napędu i sterowania, materiał i technika wykonania, elementy składowe decydujące o charakterze i funkcji) - podać rozwiązania nowatorskie, oryginalne
  20. Stan zachowania i potrzeby konserwatorskie
  21. Akta archiwalne (rodzaj akt, numer i miejsc przechowywania)
  22. Bibliografia
  23. Źródła ikonograficzne (rodzaj miejsce przechowywania, sygnatury)
  24. Uwagi różne
  25. Opracował
  26. Adnotacje o inspekcjach, informacje o zmianach (daty, imiona i nazwiska wypełniających)
  27. Załączniki
    Wypełnienie takiej karty wymaga znacznej wiedzy o zabytku oraz staranności w nanoszeniu informacji. Nic więc dziwnego, że "Karta po wypełnieniu podlega ochronie na podstawie przepisów prawa autorskiego", a jest akceptowana przez służby konserwatorskie najczęściej wtedy, gdy sporządził ją rzeczoznawca techniki samochodowej.
    Jednak rola rzeczoznawcy samochodowego, nawet jeżeli jest specjalistą od starych pojazdów, polega jedynie na fachowym przygotowaniu Karty, a nie na stawianiu wniosku lub podejmowaniu decyzji o zabytkowym charakterze pojazdu. Zgodnie z obowiązującymi regulacjami - decyzję o podjęciu postępowania administracyjnego i umieszczeniu karty pojazdu w rejestrze lub centralnej ewidencji dóbr kultury podejmuje lokalny Wojewódzki Konserwator Zabytków.
    Jeden z egzemplarzy Karty jest następnie przesłany do umieszczenia w Ośrodku Dokumentacji Zabytków (00-461 Warszawa, Al. Ujazdowskie 6), a wnioskujący posiadacz pojazdu otrzymuje potwierdzenie - uwierzytelnioną kopię decyzji o wpisaniu pojazdu jako dobra kultury do centralnego rejestru lub ewidencji zabytków w Polsce.
    Dokument, że "pojazd jest wpisany do zabytków" stanowi koniec pierwszego etapu postępowania.
    Należy jednak przestrzec właścicieli którzy pragną, by ich pojazdy dostąpiły zaszczytu swoistej nobilitacji: za sporządzenie 4 egzemplarzy Karty - rzeczoznawcy zaproponują kilkaset złotych wynagrodzenia, a Konserwator Zabytków ma prawo nie uznać mało ciekawego, popularnego lub zbyt młodego pojazdu za godny umieszczenia w centralnych kartotekach. Aby nie stracić - dobrze jest o zamiarze ubiegania się o wpis wstępnie porozmawiać z Wojewódzkim Konserwatorem, rzeczoznawcami lub doświadczonymi kolekcjonerami.

    Drugim istotnym etapem jest wykonanie badania pojazdu zabytkowego co do zgodności z obowiązującymi warunkami technicznymi.
    Aby dokonać takiego przeglądu w Okręgowej Stacji Kontroli Pojazdów (lub doświadczalnej stacji Instytutu Transportu Samochodowego w Warszawie) należy przedstawić uzyskany wpis do rejestru lub ewidencji zabytków oraz przygotować OPIS TECHNICZNY POJAZDU ZABYTKOWEGO.
    Za wspomnianym już Dziennikiem Ustaw nr 44 z 15 maja 1999 roku, podaję wzór takiego dokumentu, w którym należy przedstawić odpowiedzi na 75 podstawowych pytań o dane techniczne zabytkowego pojazdu oraz dołączyć żądane fotografie:

 

    .....................................................................................
        nazwisko, imię (nazwa) i adres wnioskodawcy

 

OPIS TECHNICZNY POJAZDU ZABYTKOWEGO

 

I. Dane ogólne
      1. Rodzaj pojazdu
      2. Marka
      3. Typ (model)
      4. Rodzaj nadwozia
      5. Miejsce mocowania tabliczek i oznaczeń:
          - podwozia
          - nadwozia
          - silnika
      6. Numery podwozia (nadwozia)

II. Wymiary i masy
      7. Długość     mm
      8. Szerokość     mm
      9. Wysokość     mm
    10. Rozstaw osi     mm
    11. Rozstaw kół każdej osi     mm
    12. Zwis przedni     mm
    13. Zwis tylny     mm
    14. Wymiary pomieszczenia ładunkowego2):
          - długość     mm
          - szerokość     mm
          - wysokość     mm
          - objętość     m3
    15. Wznios powierzchni ładowania2)     mm
    16. Wznios haka pociągowego (zaczepu)     mm
    17. Wznios siodła ciągnika     mm
    18. Wymiary mechanizmu sprzęgłowego     mm
    19. Prześwit:
          - poprzeczny     mm
          - w granicach rozstawu osi     mm
    20. Masa własna pojazdu     kg
    21. Dopuszczalna masa całkowita pojazdu     kg
    22. Dopuszczalny nacisk poszczególnych osi     kN
    23. Dopuszczalna ładowność pojazdu     kg
    24. Liczba miejsc do siedzenia     szt.
    25. Ładowność bagażnika1):
          - nadwoziowego     kg
          - dachowego     kg
          - podpodłogowego3)     kg
    26. Dopuszczalna masa całkowita ciągniętej przyczepy:
          - z hamulcem     kg
          - bez hamulca     kg

III. Silnik
    27. Nazwa wytwórni
    28. Rodzaj
    29. Typ (model)
    30. Umiejscowienie silnika
    31. Liczba i układ cylindrów
    32. Średnica cylindra / skok tłoka      /     mm
    33. Pojemność skokowa     dm3
    34. Stopień sprężania
    35. Maksymalna moc silnika     kW
          przy prędkości obrotowej     min-1
    36. Maksymalny moment obrotowy     daNm
          przy prędkości obrotowej     min-1
    37. Rodzaj (system) chłodzenia
    38. Rodzaj (system) zasilania
    39. Doładowanie     tak/nie
    40. Kolejność pracy cylindrów

IV. Układ napędowy
    41. Nazwa wytwórni i rodzaj skrzyni biegów
    42. Rodzaj sterowania
    43. Przełożenie i prędkość maksymalna na poszczególnych biegach:
          I bieg     km/h
          II bieg     km/h
          III bieg     km/h
          IV bieg     km/h
                          km/h
                          km/h
          bieg wsteczny     km/h
    44. Przełożenie reduktora
    45. Rodzaj przekładni głównej
    46. Przełożenie przekładni głównej
    47. Inne dane (dot., np. urządzenia blokady, skrzyni rozdzielczej, zwalniacza)

V. Zawieszenie
    48. Nazwa wytwórni i rodzaj zawieszenia
    49. Rodzaj i typ elementów prowadzących
    50. Rodzaj i typ elementów sprężystych
    51. Rodzaj i typ elementów amortyzujących

VI. Koła i ogumienie
    52. Liczba kół     szt.
    53. Rozmiar tarcz kół
    54. Rozmiar opon / producent

VII. Układ kierowniczy
    55. Nazwa wytwórni i rodzaj przekładni kierowniczej
    56. Przełożenie przekładni kierowniczej
    57. Rodzaj wspomagania (jeśli występuje)
    58. Średnica koła kierownicy     mm
    59. Układ kierowniczy działa na koła

VIII. Układ hamulcowy
    60. Hamulec roboczy:
          - rodzaj
          - sterowanie
          - podział obwodów
          - wspomagania
    61. Hamulec awaryjny:
          - rodzaj
          - sterowanie
    62. Hamulec postojowy:
          - rodzaj
          - sterowanie
          - działa na

IX. Instalacja elektryczna
    63. Napięcie znamionowe     V
    64. Liczba i pojemność akumulatorów     Ah
    65. Rodzaj i moc prądnicy / alternatora     W
    66. Napięcie i moc rozrusznika     V/W
    67. Świece zapłonowe
    68. Biegun połączony z masą

X Dane eksploatacyjne
    69. Minimalna średnica zawracania:
          - w lewo     m
          - w prawo     m
    70. Najmniejsza szerokość skrętu     m
    71. Maksymalna prędkość     km/h
    72. Rodzaj paliwa
    73. Liczba i pojemność zbiorników paliwa     szt./dm3
    74. Ilość oleju w:
          - silniku     dm3
          - skrzyni biegów     dm3
          - przekładni głównej     dm3
    75. Pojemność układu chłodzenia     dm3

XI. Zdjęcia fotograficzne pojazdu z czterech stron w formacie 13 x 18 cm

XII. Informacje dodatkowe
(cechy charakterystyczne wyróżniające pojazd, nie będące przedmiotem opisu wg punktów 1-75)

 

    .....................................                                         ......................................................
                    (data)                                                                         (opracował)
 

Objaśnienia:
1) Nie dotyczy samochodów ciężarowych.
2) Dotyczy tylko samochodów ciężarowych i przyczep.
3) Dotyczy autobusów.

 

                      [Dyrektor]                       pieczęć                       [Rzeczoznawca]

                                            Dnia:

 

    Taki dokument pozwoli upoważnionemu diagnoście w Okręgowej Stacji Kontroli Pojazdów dokonać oceny porównawczej stanu technicznego pojazdu zabytkowego z jego pierwotnymi danymi technicznymi i wymaganiami współczesnymi oraz wystawić zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu pojazdu zabytkowego co do zgodności z warunkami technicznymi, z końcowym wnioskiem o dopuszczeniu pojazdu (lub dopuszczeniu z ograniczeniami) do współczesnego ruchu drogowego.
    Bowiem pojazdy zabytkowe, które np. nie mają hamowanych przednich kół - będą miały ograniczenia szybkości i zakaz poruszania się po autostradach, a pojazdy z archaicznym oświetleniem - nie będą mogły jeździć nocą.
    Dobrze przygotowany Opis Techniczny Pojazdu Zabytkowego jest zwykle dziełem rzeczoznawcy samochodowego i kosztuje kolejne kilkaset złotych, a drobiazgowy przegląd techniczny w Okręgowej Stacji jest droższy do przeprowadzonego w stacji podstawowej. Za to taki przegląd jest bezterminowy - gdyż Ustawodawca zakłada, iż zabytkowy pojazd jedynie okazjonalnie bierze udział w ruchu drogowym, na dalsze odległości jest transportowany na lawecie, pojazd jest pieczołowicie konserwowany a nie jest intensywnie eksploatowany, natomiast właściciel nie dokonuje przeróbek, ale dba o jego oryginalny stan techniczny zgodny z datą produkcji.

    Z wynikiem przeglądu w Okręgowej Stacji Diagnostycznej należy zgłosić się do właściwego Wydziału Komunikacji, aby odebrać upragnione żółte tablice i dowód rejestracyjny z wpisem: POJAZD ZABYTKOWY.

    Opisana procedura jest dość skomplikowana i kosztowna, a wielu kolekcjonerów nie zmienia swojej dotychczasowej rejestracji na "zabytkową". Jednak przy zabytkowych i nietypowych pojazdach rejestrowanych u nas po raz pierwszy - a np. przystosowanych do ruchu lewostronnego - nie można samochodów dopuścić do ruchu w Polsce inaczej niż dzięki tej procedurze.

    W normalnej sytuacji - korzyści z posiadania takiej zabytkowej rejestracji są raczej mizerne.
    Jedynie bezterminowa rejestracja i brak oficjalnych corocznych przeglądów technicznych jest pewnym udogodnieniem.
    Również rozporządzenie nr 1135 Ministra Finansów z dnia 24 listopada 2000 roku nakazujące wszystkim Towarzystwom Ubezpieczeniowym wystawiać obowiązkowe ale krótkoterminowe (kwartalne) polisy OC, umożliwia zachowanie ciągłości ubezpieczenia, ale wnoszenie opłat jedynie w wybranych okresach eksploatacji pojazdu. Kwartalne raty są jednak wyższe niż 25% składki rocznej.
    Same żółte tablice są postrzeganym wyróżnikiem pojazdu na ulicy i dają właścicielowi satysfakcję oraz wskazują na odmienność jego upodobań.
    Żółte papiery też.

Tomasz Skrzeliński